Max Lievendag en Maureen Tardjopawiro: stonfutu van Suho

Jrg 23 no 6 september 2026

Tekst Nellie Bakboord (met dank aan Marvin Sutherland)

Als mij wordt gevraagd een stuk te schrijven over Max Lievendag en Maureen Tardjopawiro, denk ik aan de bijzondere erkenning die zij dit jaar hebben gekregen. Tijdens WorldPride Amsterdam 2026 kregen beiden een eigen tegel op de Walk of Pride, een permanent monument voor mensen die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de LHBTQ+-emancipatie. Daarmee kregen deze twee stonfutu van de Suho, die ik vanaf het begin ondersteunde, letterlijk een blijvende plek in de geschiedenis. In 1980 richtten Lionel Jokhoe en Max Lievendag Suho op, de eerste organisatie voor LHBTQ+-personen van kleur in Nederland.

One big family

We gingen met elkaar om als one big family. De vormingsweekenden in Driebergen, onder begeleiding van vormingswerker Dennis Rust, hebben daar enorm aan bijgedragen. Er was ruimte om ervaringen uit te wisselen, te leren en plezier te maken. We ontmoetten elkaar steeds vaker buiten de vergaderingen: bij elkaar thuis en natuurlijk wanneer er iets te vieren viel. Terwijl ik dit schrijf, denk ik met een glimlach terug aan een vergadering bij Max thuis in Rotterdam. Bij binnenkomst viel vooral de geur van overheerlijk eten op. Max ontving ons als een ervaren chef-kok. Hij had niet alleen vergaderpunten, maar ook heerlijke gerechten op de agenda staan – tot en met het dessert.

Juist zulke herinneringen vertellen iets over Suho. Emancipatie speelde zich niet alleen af tijdens vergaderingen en publieke activiteiten. Het ging ook om een plek waar mensen zichzelf konden zijn, samen konden eten, lachen, dansen en zich verbonden voelen. Toen Maureen vijftig werd, was Suho natuurlijk uitgenodigd. Samen met Frank Consen, die op 23 januari 2023 overleed en eveneens een stonfutu van de organisatie was, heb ik dit feestje tot bam bijgewoond. Daar ontdekte ik dat een neef van mij óók een neef van Maureen was. Dan zijn alle Surinamers dus echt one big family.

Maureen Tardjopawiro: jong, moedig en haar tijd vooruit

Zoals haar man Marvin Sutherland zich herinnert, stond Maureen Tardjopawiro in 1980, nog maar negentien jaar oud, als Javaans-Surinaamse vrouw voor de klas op de middelbare school. Homoseksualiteit werd nog zelden openlijk en veilig besproken. Voor jongens golden duidelijke verwachtingen over hoe zij zich behoorden te gedragen. Machogedrag hoorde daarbij. Wie daarvan afweek, kon te maken krijgen met grappen, afwijzing of uitsluiting. De term LHBTQI+ moest nog worden uitgevonden. Er was weinig taal, erkenning en begrip.

Juist daar stapte Maureen naar voren. Ze gaf met lef, helderheid en warmte voorlichting over homoseksualiteit. Niet prekerig of oordelend, maar begripvol, om ogen te openen. Dat een negentienjarige vrouw dit deed, verdient extra aandacht. Maureen sprak niet alleen over homoseksualiteit in een tijd waarin daarop een groot taboe rustte; als jonge vrouw nam zij publiekelijk het woord over seksualiteit en maatschappelijke normen. Daarmee doorbrak zij verschillende grenzen tegelijk. Wie Maureen kende, herinnert zich haar levenslust. Ze hield van uitgaan, dansen, lachen en genieten. Maar achter haar zachtheid zat een ijzersterke ruggengraat. Als het ging om zaken die haar diep raakten, was ze doelgericht en daadkrachtig. Vooral wanneer het ging om vrouwen, homoseksuelen en mensen die niet vrijuit zichzelf konden zijn.

Suho-vrouwen

In 1981 werd op initiatief van Maureen Tardjopawiro, Carla Bakboord en Tieneke Sumter de Suho-vrouwengroep opgericht. Maureen was binnen de organisatie een gedreven en betrokken kracht en heeft er veel voor betekend in het bijzonder voor de positie van vrouwen. Dat is meer dan een voetnoot in de geschiedenis. Ook binnen bewegingen die strijden tegen uitsluiting zijn de ervaringen van mannen en vrouwen niet vanzelfsprekend hetzelfde. Zowel homoseksuele mannen als lesbische vrouwen kregen te maken met maatschappelijke en familiale verwachtingen rond gender en seksualiteit. Tijdens de gezamenlijke bijeenkomsten van Suho kwamen de specifieke ervaringen van vrouwen echter niet altijd voldoende naar voren. Een eigen plek voor vrouwen bood ruimte om juist deze ervaringen met elkaar te delen en bespreekbaar te maken. De oprichting van de Suhovrouwengroep maakte daarmee al vroeg zichtbaar dat emancipatie niet alleen over seksualiteit ging, maar ook over de verschillende manieren waarop gender het leven van homoseksuele mannen en lesbische vrouwen beïnvloedde.

Maureen overleed in 2022. De laatste zeven jaar van haar leven kreeg zij te maken met MSA (multiple systeematrofie), een progressieve neurologische ziekte. Voor iemand die zo levendig en expressief was, moet dat een zware weg zijn geweest. Toch bleef ze zichzelf: liefdevol en waardig, met een glimlach op haar gezicht en vuur in haar ogen.

Max Lievendag: pionier en verbinder

Max was een van de oprichters en de eerste voorzitter van Suho. Daarmee stond hij aan de basis van een organisatie die de Surinaamse LHBTQ+-gemeenschap een eigen stem en een ontmoetingsplek gaf. Maar Max was meer dan alleen zijn formele functies. Mijn herinnering aan die vergadering bij hem thuis zegt misschien net zoveel over hem. Hij wist mensen samen te brengen. Gastvrijheid, humor en aandacht voor anderen hoorden daarbij.

Max overleed in 2017. Bij hem was de ziekte van Parkinson vastgesteld. Volgens zijn vrienden bleef hij ondanks zijn ziekte een positief mens, die de mooie – en lekkere – dingen van het leven bleef waarderen. Hij wordt herinnerd als ruimhartig, warm en boordevol humor. Postuum ontving hij de Matie-award van de LHBTQ+-gemeenschap in Suriname als waardering voor zijn inzet.

Stonfutu

Max en Maureen hebben zich in de geschiedenis van Suho onsterfelijk gemaakt. Niet alleen door hun functies en activiteiten, maar ook door wat zij hielpen opbouwen: een gemeenschap waarin de Surinaamse LHBTQ+-gemeenschap elkaar kon ontmoeten, ondersteunen en versterken. Een stonfutu draagt niet alleen een organisatie, maar ook de mensen die er deel van uitmaken. De ruimte die volgende generaties kregen om zichtbaarder en vrijer te leven, is mede gebouwd op het werk van mensen die opstonden toen die ruimte nog veel kleiner was. Max Lievendag en Maureen Tardjopawiro behoren tot die mensen. Tot onze stonfutu.-.