Jrg. 23 no 8 november 2026
Tekst Carla Bakboord
De afgelopen maanden worden we via sociale en traditionele media opnieuw geconfronteerd met verhalen van gevallen van seksueel geweld tegen vrouwen. De recente beschuldigingen van seksueel geweld rond de Cornell University in de Verenigde Staten hebben opnieuw aandacht gevestigd op een probleem waar vrouwen al decennialang over spreken. Seksueel geweld staat niet op zichzelf. Belangrijk is hoe wij naar vrouwen kijken en welke waarde wij hen toekennen. Soms lijkt het alsof vrouwen worden gereduceerd tot rondlopende pussy’s,waar mannen anytime bezit van mogen nemen, desnoods met geweld. Ik gebruik deze harde woorden bewust. Achter seksueel geweld staat niet alleen een individuele daad, maar ook een mensbeeld: het idee dat het lichaam van een vrouw beschikbaar is en dat de man bepaalt wanneer haar grenzen ertoe doen.
En laten we vooral niet doen alsof dit alleen in de Verenigde Staten gebeurt. Ook in Suriname kennen we verhalen en meldingen van seksueel geweld en seksuele intimidatie. Binnen onze onderwijsinstellingen krijgen studenten te maken met grensoverschrijdend gedrag, niet alleen door medestudenten, maar ook door docenten, waarbij de ongelijke machtsverhouding tussen studenten en docenten een belangrijke rol speelt.
En juist daar ontstaat een tweede probleem: durven slachtoffers te spreken? Worden zij geloofd? Worden meldingen onafhankelijk onderzocht? Voelen slachtoffers zich werkelijk beschermd? Worden plegers opgespoord en berecht?
Waarom niet de kant van het slachtoffer kiezen?
Deze vraag houdt mij nog steeds het meest bezig. Hoe komt het dat bij seksueel geweld zo snel naar het gedrag van het slachtoffer wordt gekeken? Wat had zij aan? Waarom ging zij daarheen? Waarom dronk zij? Waarom ging zij met hem mee? Waarom verzette zij zich niet harder? En dan hoor je die bekende redenering: “Maar je weet toch hoe mannen zijn?”
Dus moeten vrouwen weten hoe zij zich gedragen, hoe zij zich kleden, lopen, kijken en spreken. Maar waarom eigenlijk? Als mannen werkelijk niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor hun seksueel gewelddadige gedrag omdat zij ‘nu eenmaal biologisch zo zijn’, boys will be boys, wat zegt dat dan over mannen? Dat zij niet in staat zijn zichzelf te beheersen? Dat grenzen, toestemming en respect ophouden te bestaan zodra een man seksueel opgewonden raakt? Ik geloof daar niets van. Er zijn miljoenen mannen die daar heel anders over denken en handelen.
Het heeft te maken met de machtsverhoudingen binnen het patriarchale systeem, dat door zowel mannen als vrouwen in stand wordt gehouden. Binnen dit systeem worden normen steeds opnieuw gereproduceerd. Jongens krijgen meer vrijheid dan meisjes, seksueel misbruik door mannen wordt gemakkelijker vergeven, terwijl vrouwen verantwoordelijk worden gehouden voor het bewaken van hun grenzen.
En weet je, vraag eens aan de mannen in uw directe omgeving of zij bereid zouden zijn hun positie in te ruilen voor die van vrouwen. Ik heb die vraag aan verschillende mannen gesteld en geloof me, ze staan bepaald niet te springen om van positie te wisselen. Blijkbaar beseffen mannen dus heel goed dat zo’n positiewisseling hen in een ondergeschikte positie zou brengen, hun vrijheid zou beperken en hen zou onderwerpen aan regels en seksuele gedragingen en verwachtingen waaraan vrouwen dan niet hoeven te voldoen. En dat ze bovendien het risico zouden lopen op seksuele intimidatie en seksueel geweld, waarbij vervolgens ook nog eens hun eigen gedrag ter discussie zou worden gesteld in plaats van dat van de pleger. En dat zegt eigenlijk al genoeg.
Ik denk aan het gedicht van Julian With -‘De wereld op zijn kop’- waarin hij ons laat nadenken over een wereld waarin de etnische machtsverhoudingen worden omgekeerd. Wat als mannen opeens moeten leven met de rollen, beperkingen, verantwoordelijkheden en normen die generaties lang aan vrouwen zijn opgelegd?
Maar uiteindelijk levert een wereld op zijn kop ons weinig op. Feminisme gaat niet over het vervangen van de ene ongelijkheid door de andere. Het gaat erom dat vrouwen en mannen als gelijkwaardig worden beschouwd. Dat het lichaam van een vrouw geen bezit is en nooit een vrijbrief voor geweld.
De mannenagenda
Op 19 november is het ‘Internationale Mannendag’. Zes dagen later, op 25 november, begint wereldwijd de periode ‘16 Dagen van Activisme’ tegen gender gerelateerd geweld. Is het een optie om deze twee met elkaar te verbinden? Wat staat er eigenlijk op de agenda van mannen? Staat seksueel geweld tegen vrouwen daarop? Het seksuele misbruik van kinderen? Seksueel geweld tegen mannen? Mannen als plegers van seksueel geweld? Mannen die met elkaar praten over toestemming en grenzen? Mannen die hun vrienden, collega’s, broers en zonen aanspreken wanneer zij vrouwen vernederen of seksueel intimideren? En mannen die naast slachtoffers durven staan wanneer de vermeende dader iemand uit hun eigen kring is? Het is gemakkelijk om tegen verkrachting te zijn wanneer de dader een onbekende is. Veel moeilijker wordt het wanneer het gaat om je vriend, collega, broer, docent, leidinggevende of iemand die maatschappelijk aanzien geniet. Juist dan wordt zichtbaar waar onze solidariteit werkelijk ligt.
Mannen noodzakelijk in de strijd tegen seksueel geweld
Ik vind het belangrijk dat ook mannen en vrouwen die zelf geen slachtoffer zijn, niet accepteren dat seksueel geweld wordt goedgepraat of minder ernstig wordt voorgesteld dan het is. En gelukkig zie ik steeds meer vrouwen én mannen zich hier ook op sociale media over uitspreken.
Daarom is 19 november voor mij niet alleen een dag waarop we aandacht besteden aan de problemen waarmee mannen zelf worden geconfronteerd. Die problemen verdienen aandacht. Ook mannen kunnen slachtoffer zijn van geweld en seksueel misbruik. Ook jongens groeien op met beperkende verwachtingen over mannelijkheid, kracht, seksualiteit en kwetsbaarheid.
Maar de ‘Internationale Mannendag’ kan ook een moment zijn waarop mannen zichzelf de vraag stellen: ‘welke wereld willen wij helpen creëren?’ Een wereld waarin mannelijkheid nog steeds wordt verbonden met macht over het lichaam van een ander? Of een wereld waarin respect, gelijkwaardigheid en verantwoordelijkheid onderdeel zijn van wat het betekent om man te zijn?
Op 25 november vragen we opnieuw aandacht voor geweld tegen vrouwen. Zullen we dit jaar zes dagen eerder beginnen? Bij de mannen als onze bondgenoten? De strijd tegen seksueel en gendergerelateerd geweld kan nooit alleen de verantwoordelijkheid van vrouwen zijn. Dus, mannen: ‘wat staat er op jullie agenda?’.-.
