Kenki a systeem of business as usual

Jrg 22 no 11 februari 2026

Tekst Henna Guicherit

Kenki a systeem is de slogan waarmee president Jennifer Simons haar regering aanstuurt. Als structurele verandering uitblijft, kunnen wij de noodzakelijke sociaaleconomische ontwikkeling wel vergeten en komt van armoedebestrijding niets terecht. Het decennia oude ‘systeem’ op de schop doen, is wel een immense taak. Deze kan niet alleen op de schouders van de president rusten. Daarom roept Simons de samenleving herhaaldelijk op het sàmen met haar te doen. Voor business as usual zou er nu geen plaats meer moeten zijn. 
 

Onduidelijk

Wat bedoelt de president met ‘het systeem’? Dat is niet helder uitgelegd. Een vijftiental willekeurige mensen die ik sprak hadden allen gehoord van kenki a systeem. Maar wat onder dat systeem wordt verstaan kon niemand mij vertellen. Problemen, behoeften en frustraties, die onder opeenvolgende regeringen schreeuwen om een oplossing, kon iedereen wel benoemen; gebrek aan betaalbare huisvesting, achteruitgang van het onderwijs, wegtrekken van verpleegkundigen, wachttijden in poliklinieken, het verkrijgen van een moni karta en een Basis Zorgverzekering, corruptie, machtsmisbruik van politici, armoedige salarissen en nog veel meer. Iemand in overheidsdienst vertelde zelfs dat zij niet iedere dag naar het werk gaat want haar salaris laat de dagelijks transportkosten niet toe. 

Als u, ongeacht waar en in welk gezelschap, vraagt waarom deze problemen blijven voortsudderen, zingt iedereen steevast in koor: gebrek aan politieke wil! 

Dilemma

De Surinaamse politieke cultuur is volgens mij het grootste obstakel op ons grillig pad fu kenki a systeem. De dragers zijn politici en hun politieke partijen die telkens weer schaamteloos hun eigen enge belangen dienen. Hun ingesleten schadelijke politieke waarden en normen generaties lang overdragen aan hun achterban. Bovendien zijn zij wars van politieke scholing. De stelregel is: hoe komen ik en mijn politieke partij aan de macht? Hoe blijven wij aan de macht? Hoe kan de verworven macht ons ten goede komen? Hoe deze te gebruiken om de achterban en sponsors, aan wie wij onze macht te danken hebben, tevreden stellen en te behouden? Niet, hoe kunnen ik en mijn politieke partij met een ontwikkelingsvisie en in constante dialoog met belanghebbenden de brandende vraagstukken oplossen en een betekenisvolle bijdrage leveren aan de duurzame ontwikkelingsdoelen.

Vanaf de invoering van het algemeen kiesrecht (1949) wenden politici, eenmaal op het pluche, hun macht aan om hun enge, eigen, partij, groeps- en zelfs familie en vriendenbelangen te dienen. Dit ‘systeem’ schuiven zij, vooral in aanloop naar de verkiezingen, niet onder stoelen of banken. Met als gevolg dat na politieke winst de achterban, vooral de loyale hardwerkende partijleden en sponsors, beloond casu quo geaccommodeerd en gefêteerd moeten worden. Niet uit eigen zak, maar wel door de overheid en de staatskas. Over vacatures, bekendmakingen, taakomschrijvingen, kwalificaties, sollicitatieprocedures en de draagkracht van de begroting wil men niets weten. Het gaat immers niet om versterking van de overheid maar om het faciliteren van loyale partijleden.

Is het dan niet naïef te denken dat parlementariërs, ministers en partijbonzen, die de dragers zijn van deze funeste politieke cultuur – de goede niet te na gesproken – op de barricade zullen staan fu kenki a systeem? 

Gebrek aan empathie

Terwijl de armoede aantoonbaar toenam en vele werkers in het onderwijs en de gezondheidszorg het water aan de lippen stond, heeft De Nationale Assemblee (DNA) geen moment geschroomd zich te zegenen met de aanname van de Wet Geldelijke Voorzieningen leden en gewezen leden van De Nationale Assemblee 2025 (SB 2024 No.161). Met de inwerkingtreding van deze wet verdient een gemiddeld parlementslid boven de SRD 144.000 bruto per maand en geniet samen met de gezinsleden van riante voorzieningen zoals: 

• algehele vrije tandheelkundige behandeling en voorzieningen, zonder enige beperking en/of uitsluiting(art 6);
• aanspraak op een representatie toelage, op reis- en verblijfskosten en aanhuren van staats casu quo particuliere vervoersmiddelen; Tevens maken zij
• aanspraak op woon- en telecommunicatievoorzieningen (art 12).

En toch zijn er DNA-leden – zoals Aziez Salarbaks (NDP) uit Nickerie – die menen dat ze er niets van overhouden en meer zouden moeten verdienen. Zij hebben geen recht van klagen. Wie dat wel heeft, zijn bijvoorbeeld de verpleegkundigen die harder werken dan menig DNA-lid.

Het is hoog tijd dat de president en haar ministers ons duidelijk maken welk systeem casu quo welke systemen volgens hen dringend aan verandering toe zijn. Hoe die verandering tot stand zal worden gebracht en wat zij in deze van het volk en het maatschappelijk middenveld verwachten. Tevredenheid en vertrouwen in regering en DNA kunnen gewonnen worden zodra men erin slaagt:

• niet langer (massaal) loyalisten het overvolle en deels onproductieve overheidsapparaat in te sluizen; 
• een einde te maken aan het promoveren van ongekwalificeerde ambtenaren tot beleidsmedewerker of beleidsadviseur; en 
• te stoppen met de vijfjaarlijkse stoelendans waarbij directieleden van ministeries, raden van commissarissen en commissies van toezicht van staatsbedrijven, district commissarissen hun stoel kwijt raken alsof zij politieke functies uitoefenden. 

Het is tijd deze vormen van misbruik van het overheidsapparaat bij wet strafbaar te stellen. 

In de Republiek Suriname berust de politieke macht bij het volk en wordt uitgeoefend in overeenstemming met de Grondwet (art 52.1). Het electoraat heeft de sleutel tot verandering in handen. Maar dan moet het ook aangezet worden tot verandering. Haar rol moet zich niet langer beperken tot het vijfjaarlijks kiezen van de leden van DNA en indirect de regering. Er is behoefte aan een politiek geschoold kiezersvolk dat zich voor haar welzijn niet zonder meer afhankelijk stelt van politici. Een kiezersvolk dat corruptie niet langer accepteert. Verandering eist van de beleidsprioriteitstelling en toewijzing van budgetten. Op de bres springt voor onder meer onze verpleegkundigen die niet zoals de DNA-leden het kruis hebben om zichzelf te zegenen. Antwoord wil op de vraag waarom niet tegemoet is gekomen aan de wensen van ondergewaardeerde verpleegkundigen. Waarom spant men zich in om verpleegkundigen uit het buitenland te halen? Waarom is er voor hen wel geld beschikbaar? Geld dat men onze eigen verpleegkundigen niet gunt. Waarom?